نوار تفلون فقط روی رزوه‌ی مخروطی کار آب‌بندی انجام می‌دهد. در رزوه‌ی مخروطی، مثل BSPT و NPT، آب‌بندی روی خود دنده‌ها شکل می‌گیرد و نوار فاصله‌ی ریز بین دنده‌های نر و ماده را پر می‌کند. در رزوه‌ی موازی، مثل BSPP، دنده‌ها فقط اتصال را نگه می‌دارند و آب‌بندی کار واشر یا اورینگ است؛ نوار آنجا کمکی نمی‌کند.
این تفاوت در نقشه و دفترچه‌ی مشخصات معمولاً دیده نمی‌شود، ولی سر کار خودش را نشان می‌دهد. شیری که هر چه نوار می‌خورد باز هم چکه می‌کند، یا گیج وارداتی‌ای که دو دور می‌رود و بعد گیر می‌کند، اغلب مشکل نوار ندارند؛ مشکلشان نوع رزوه است.
این نوشته سه خانواده‌ی اصلی رزوه‌ی لوله را کنار هم می‌گذارد، نشان می‌دهد کدام‌یک با هم جفت می‌شوند و کدام نه، و توضیح می‌دهد نوار تفلون دقیقاً کجا لازم است و کجا نه.
سه خانواده‌ی رزوه‌ی لوله: BSPT، BSPP و NPT
رزوه‌های لوله‌ای که در ساختمان با آن‌ها سروکار داریم سه خانواده‌اند. دو خانواده‌ی بریتانیایی زاویه‌ی دنده‌ی ۵۵ درجه دارند و خانواده‌ی آمریکایی ۶۰ درجه. فرق مهم‌ترشان اما در دو چیز است: مخروطی یا موازی بودن، و این‌که آب‌بندی روی دنده انجام می‌شود یا با یک قطعه‌ی جدا.
| رزوه | استاندارد | نماد در کاتالوگ | زاویه‌ی دنده | شکل | آب‌بندی کجا انجام می‌شود | نوار تفلون |
|---|---|---|---|---|---|---|
| BSPT | ISO 7-1 | R برای نر مخروطی، Rc برای ماده‌ی مخروطی، Rp برای ماده‌ی موازی | ۵۵ درجه | مخروطی، شیب ۱ به ۱۶ روی قطر | روی دنده‌ها | لازم |
| BSPP | ISO 228-1 | G | ۵۵ درجه | موازی | واشر، اورینگ یا نشیمنگاه | لازم نیست |
| NPT | ASME B1.20.1 | NPT | ۶۰ درجه | مخروطی | روی دنده‌ها، همراه ماده‌ی آب‌بند | لازم |
مخروطی یعنی چه؟
در رزوه‌ی مخروطی، قطر در طول رزوه کم‌کم کم می‌شود. با بسته شدن اتصال، دنده‌های نر و ماده روی هم فشرده می‌شوند و اتصال مثل چوب‌پنبه‌ای که در گلوگاه بطری فرو می‌رود سفت می‌شود. همین فشردگی است که آب را پشت دنده‌ها نگه می‌دارد، و نوار یا خمیر فقط شیارهای ریزی را پر می‌کند که فلز به فلز نمی‌تواند ببندد.
استاندارد ISO 7-1 اجازه می‌دهد نر مخروطی (R) در ماده‌ی موازی (Rp) هم بسته شود. در این ترکیب هم آب‌بندی روی دنده‌هاست و ماده‌ی آب‌بند لازم است.
موازی یعنی چه؟
در رزوه‌ی موازی قطر ثابت است و دنده‌ها هیچ‌وقت روی هم فشرده نمی‌شوند. وظیفه‌شان فقط نگه داشتن اتصال است و آب‌بندی را یک قطعه‌ی دیگر انجام می‌دهد: واشر تخت، اورینگ یا نشیمنگاه فلزی. مهره‌ی شیلنگ رابط، مهره‌ماسوره و بسیاری از اتصالات ابزار دقیق از این نوع‌اند.
رزوه‌ی بریتانیایی و آمریکایی را به هم نبندید
رزوه‌ی BSP و NPT را نباید به هم بست، حتی اگر چند دور راحت جلو بروند. زاویه‌ی دنده‌هایشان ۵۵ در برابر ۶۰ درجه است، نوک و ریشه‌ی دنده در BSP گرد و در NPT تخت است و در بیشتر سایزها تعداد دنده در هر اینچ هم یکی نیست.
| سایز اسمی | دنده در هر اینچ، NPT | دنده در هر اینچ، BSPT و BSPP |
|---|---|---|
| ½ اینچ | ۱۴ | ۱۴ |
| ¾ اینچ | ۱۴ | ۱۴ |
| ۱ اینچ | ۱۱.۵ | ۱۱ |
| ۱¼ اینچ | ۱۱.۵ | ۱۱ |
| ۱½ اینچ | ۱۱.۵ | ۱۱ |
| ۲ اینچ | ۱۱.۵ | ۱۱ |
دام سایزهای ½ و ¾ اینچ
در این دو سایز تعداد دنده در هر اینچ یکی است و همین دام اصلی است. اتصال تقریباً تا ته بسته می‌شود و سالم به نظر می‌رسد. اما چون زاویه‌ی دنده‌ها فرق دارد، پهلوی دنده‌ها کامل روی هم نمی‌نشیند و یک مسیر مارپیچ باریک برای نشت باقی می‌ماند. نوار بیشتر شاید چکه را موقتاً کم کند، ولی اتصالی که روی نوار اضافه سوار شده، با لرزش و تغییر دما دوباره نشت می‌کند.
از ۱ اینچ به بالا گام هم فرق دارد. اتصال بعد از چند دور قفل می‌شود و اگر با آچار ادامه بدهید، دنده‌ها خراب می‌شوند.
NPT از کجا وارد پروژه می‌شود؟
رزوه‌ی بریتانیایی در بیشتر کشورهای خارج از آمریکا رایج است و لوله و اتصالات رزوه‌ای بازار ایران هم معمولاً از همین خانواده‌اند. NPT بیشتر همراه تجهیزات وارداتی ساخت آمریکا یا مطابق استاندارد آمریکایی سر می‌رسد؛ مثل بعضی گیج‌ها، شیرها و تجهیزات تخصصی.
برای تشخیص، اول کاتالوگ یا پلاک تجهیز را ببینید؛ نمادهای R، Rc، Rp، G یا NPT تکلیف را روشن می‌کنند. اگر نمادی نبود، با شابلون رزوه زاویه و گام را بسنجید. برای وصل کردن BSP به NPT هم از تبدیل استاندارد استفاده کنید، نه از نوار بیشتر.
نوار تفلون را کجا بپیچیم و کجا نه؟
نوار را فقط روی دنده‌ی نر مخروطی، یعنی R یا NPT، بپیچید. روی رزوه‌ی موازی G، مهره‌ی شیلنگ و مهره‌ماسوره نوار لازم نیست، چون آب‌بندی آنجا کار واشر است و نوار حتی می‌تواند جلوی نشستن کامل واشر را بگیرد.
روی رزوه‌ی مخروطی چطور بپیچیم؟
- روی دنده‌ی نر، نه ماده. نواری که داخل دنده‌ی ماده گذاشته شود، موقع بستن به داخل لوله رانده می‌شود.
- از دنده‌ی دوم شروع کنید. این‌طوری تکه‌ی نوار داخل لوله نمی‌افتد و سر از توری شیر یا کنتور درنمی‌آورد.
- هم‌جهت با بسته شدن اتصال. نوار باید در همان جهتی پیچیده شود که قطعه‌ی ماده برای بسته شدن می‌چرخد؛ وگرنه موقع بستن باز می‌شود.
- تعداد دور را اندازه نگه دارید. برای ½ اینچ معمولاً ۳ تا ۵ دور، برای ¾ و ۱ اینچ ۵ تا ۷ دور و روی رابط فلزی لوله‌ی پلاستیکی ۲ تا ۳ دور. نوار اضافه نمی‌گذارد دنده‌ها کامل درگیر شوند.
- نوار و خمیر را با هم استفاده نکنید. ترکیب این دو دنده‌ها را بیش از حد پر می‌کند.
کدام نوار برای کدام سیال؟
برای رزوه‌های مخروطی خط آب، نوار PTFE معمولی کافی است؛ مثلاً نوار تفلون تهران در مدل‌های زرد و سبز که سازنده آن‌ها را برای آب آشامیدنی هم مناسب اعلام کرده است. برای گاز، نوار چگال مخصوص گاز لازم است و اجرا باید به دست مجری دارای صلاحیت باشد. برای اتصالات برنجی ظریف یا رزوه‌ی فرسوده هم نوار خمیری صورتی یا تفلون مایع بهتر جواب می‌دهد.
جاهایی که نوار جای درستی نیست
در مدارهای هیدرولیک، خرده‌ی نوار ممکن است جدا شود و به نشیمنگاه شیر برسد؛ برای همین نوار معمولاً آب‌بند مناسبی برای این مدارها به حساب نمی‌آید. روی اتصال‌های BSP به NPT هم، همان‌طور که گفتیم، نوار جای تبدیل استاندارد را نمی‌گیرد.
این راهنما با همکاری آریا تیپ
آریا تیپ فروشگاهی تخصصی برای نوار تفلون و لوازم آب‌بندی رزوه است و چهار برند ایرانی تهران، دنا، آسیا طلایی و آسیا کویر را با گواهی اصالت و فاکتور رسمی عرضه می‌کند.
وزن خالص PTFE هر مدل و کاربردی که سازنده برایش اعلام کرده، یعنی آب، آب آشامیدنی یا گاز، در ariyatape.com آمده است؛ همان اطلاعاتی که برای انتخاب نوار درست روی رزوه‌ی مخروطی لازم دارید. تفلون مایع برای رزوه‌های فرسوده و سخت‌دسترس و نوار پهن صنعتی برای سایزهای بزرگ، با استعلام موجودی، هم در همین فروشگاه پیدا می‌شود.
توجه: این مطلب یک رپورتاژ آگهی (تبلیغات) بوده و سایت سازه پلاس هیچگونه نظر و مسئولیتی ندارد. در صورت نیاز به لینک‌های داخل متن مراجعه فرمایید.
۰ دیدگاه