امروزه سیستم متریک شامل گرم، کیلوگرم و تن به‌عنوان استاندارد رسمی اندازه‌گیری وزن در ایران و بسیاری از کشورهای جهان شناخته می‌شود. با این حال، هنوز هم در بسیاری از بازارهای سنتی، طلافروشی‌ها، عطاری‌ها، مراکز خرید محصولات کشاورزی و حتی در مکالمات روزمره، از واحدهایی مانند مثقال، سیر، چارک، من و خروار استفاده می‌شود.
چرا شناخت واحدهای سنتی وزن هنوز اهمیت دارد؟
واحد سنتی وزن در ایران، ممکن است تصور شود که با گسترش سیستم متریک، دیگر نیازی به شناخت واحدهای قدیمی وجود ندارد؛ اما در عمل چنین نیست. بسیاری از افراد هنوز در فعالیت‌های روزمره با این واحدها روبه‌رو می‌شوند.
مهم‌ترین کاربردهای امروزی واحدهای سنتی وزن عبارت‌اند از:
- خرید و فروش طلا و جواهر (مثقال و قیراط)
- عطاری‌ها و فروش گیاهان دارویی
- بازارهای سنتی خشکبار و ادویه
- معاملات برخی محصولات کشاورزی
- مطالعه اسناد تاریخی و وقف‌نامه‌ها
- بررسی متون قدیمی و کتاب‌های تاریخی
- تحقیقات دانشگاهی در حوزه تاریخ، اقتصاد و مردم‌شناسی
به همین دلیل، آشنایی با این واحدها علاوه بر جنبه تاریخی، از نظر کاربردی نیز اهمیت دارد.
تاریخچه واحدهای سنتی وزن در ایران
ایران یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌های جهان است و سابقه استفاده از واحدهای اندازه‌گیری در آن به هزاران سال قبل بازمی‌گردد. در دوره‌های مختلف تاریخی از جمله هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان و سپس دوران اسلامی، واحدهای وزن متناسب با نیازهای اقتصادی و تجاری تکامل یافتند.
در بسیاری از شهرهای ایران، واحدهای وزن بر اساس عرف محلی تعریف می‌شدند. به همین دلیل ممکن بود وزن یک «من» در تبریز با «من» در اصفهان یا تهران تفاوت داشته باشد.
با تصویب قانون اوزان و مقیاس‌ها و استقرار سیستم متریک، استفاده رسمی از این واحدها به‌تدریج کنار گذاشته شد؛ اما بسیاری از آن‌ها همچنان در زبان مردم و برخی مشاغل باقی مانده‌اند.
- «سوت» کوچکترین یکای اندازه‌گیری جرم در قدیم و برابر با ۱ میلی‌گرم است.
- «قیراط» معادل ۲۰۰ سوت و برابر با ۲۰۰ میلی‌گرم است. هر پنج قیراط معادل یک گرم می‌باشد.
- «سیر» معادل ۳۷۵ قیراط و برابر با ۷۵ گرم است.
- «پانزده» برابر ۲/۵ سیر است.
- «سیه» برابر ۵ سیر است.
- «هفت درم» برابر نیم پانزده است.
- «چارک» برابر با ۷۵۰ گرم است.
- «صدی» برابر ۲ چارک است.
- «من تبریز» یا فقط «من»، معادل ۴۰ سیر و برابر با ۳ کیلوگرم است.
- «من سنگ شاه اصفهان» برابر با ۶ کیلوگرم است.
- «من ری» یا فقط «ری»، برابر با ۱۲ کیلوگرم است.
- «من برابر با ۱۸ کیلوگرم است.
- «من لرستان» برابر با ۱۰ کیلوگرم است.
- «من اندیکا» برابر با ۷ کیلوگرم است.
- «من لردگان» برابر با ۶ کیلوگرم می‌باشد .
من هاشم معادل هشتاد کیلوگرم است و بیشتر در استان بوشهر معروف است
- «خروار» برابر با ۳۰۰ کیلوگرم است.
- «خروار اندیکا» برابر با ۱۰۰ کیلوگرم است.
- «نخود» معادل ۱۹۲ سوت و برابر با ۱۹۲ میلی‌گرم است.
- «لیه» معادل یک‌دوم نخود و برابر با ۹۶ میلی‌گرم است.
- «جو» معادل یک‌سوم نخود و برابر با ۶۴ میلی‌گرم است.
- «گندم» معادل یک‌چهارم نخود و برابر با ۴۸ میلی‌گرم است.
- «ماش» معادل یک‌هشتم نخود و برابر با ۲۴ میلی‌گرم است.
- «ارزن» معادل یک‌سی‌ودوم نخود و برابر با ۶ میلی‌گرم است.
- «مثقال شرعی» معادل هجده نخود و برابر با ۳۴۵۶ میلی‌گرم است.
- «مثقال صیرفی» برابر با ۴۶۰۸ میلی‌گرم است.
- «درهم» معادل ۰٫۷ مثقال شرعی و برابر با ۲۴۱۹٫۲ میلی‌گرم است.
- «صاع» معادل ۸۱۹ مثقال شرعی و برابر با ۲۸۳۰٫۴۶۴ گرم است.
- «مد» معادل یک‌چهارم صاع و برابر با ۷۰۷٬۶۱۶ گرم است.
۰ دیدگاه