سازمان نظام مهندسی ساختمان به عنوان یک نهاد صنفی غیردولتی، بر اساس قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب سال ۱۳۷۴ تأسیس شده است. یکی از وظایف مهم این سازمان، ارائه خدمات رفاهی به جامعه مهندسان عضو در سراسر کشور است. با این حال، در سال‌های اخیر، همواره گلایه‌هایی از سوی اعضای سازمان در خصوص عدم کفایت و پراکندگی این خدمات مطرح شده است. این گزارش به بررسی وضعیت موجود امکانات رفاهی در استان‌ها، نقش شورای مرکزی و دلایل نارضایتی‌های ایجاد شده می‌پردازد.

خدمات رفاهی در استان‌ها؛ عملکردی پراکنده و ناهماهنگ

بررسی‌ها نشان می‌دهد که ارائه خدمات رفاهی در سازمان‌های استانی به صورت غیرمتمرکز و بر اساس توان مالی و اولویت‌های هر استان انجام می‌شود. این رویکرد باعث شده تا کیفیت و کمیت خدمات در استان‌های مختلف به شدت متفاوت باشد.

برخی از استان‌ها اقدامات قابل توجهی در این زمینه انجام داده‌اند. برای مثال، سازمان نظام مهندسی استان آذربایجان شرقی با عقد قرارداد با مراکز متعدد اقامتی و تفریحی، اقدام به ارائه تخفیف‌هایی به اعضا کرده است که از آن جمله می‌توان به تخفیف هتل‌های بین‌المللی، مجموعه‌های اقامتی و تفریحی اشاره کرد. استان چهارمحال و بختیاری نیز با راه‌اندازی سامانه خدمات رفاهی، فرهنگی و ورزشی، گامی در جهت تسهیل دسترسی اعضا به این امکانات برداشته است. استان زنجان نیز با راه‌اندازی سامانه خدمات رفاهی، به دنبال ارائه خدمات یکپارچه‌تر به اعضای خود بوده است. در استان بوشهر، تأمین امکانات رفاهی، تفریحی و ورزشی برای اعضا در دستور کار قرار دارد. همچنین در استان خوزستان، سازمان نسبت به ارائه تسهیلات رفاهی و خدمات به اعضا اقدام کرده است.

با این وجود، این اقدامات اغلب به صورت جزیره‌ای و بدون یکپارچگی ملی انجام می‌شود. به عنوان نمونه، استان قم با انتشار فهرست تفاهم‌نامه‌های خدمات رفاهی در سال ۱۴۰۳، تلاش کرده است تا شفافیت بیشتری در این زمینه ایجاد کند. استان مازندران نیز از برنامه‌ریزی برای توسعه نظام جامع خدمات رفاهی مهندسان و عقد قرارداد با مؤسسات مالی و اعتباری خبر داده است.

نقش شورای مرکزی؛ هماهنگ‌کننده یا غایب؟

شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان به عنوان نهاد عالی، وظیفه سیاست‌گذاری و هماهنگی در سطح کلان را بر عهده دارد. در حوزه خدمات رفاهی، شورای مرکزی پیگیر انعقاد تفاهم‌نامه‌های سراسری و راه‌اندازی سامانه‌های یکپارچه بوده است. حوزه «بیمه، مالیات و خدمات رفاهی» به عنوان یکی از محورهای اصلی فعالیت در وبسایت شورای مرکزی دیده می‌شود.

با این حال، به نظر می‌رسد اقدامات شورای مرکزی در عمل نتوانسته است به یکپارچگی و کیفیت مطلوب در ارائه خدمات رفاهی منجر شود. سامانه جامع مدیریت یکپارچه (IMS) که به عنوان بستری برای ارائه خدمات از جمله خدمات رفاهی معرفی شده است، هنوز نتوانسته است انتظارات اعضا را برآورده سازد و مشکلات موجود در این سامانه، خود به یکی از دلایل نارضایتی تبدیل شده است.

ریشه‌یابی نارضایتی؛ چرا امکانات رفاهی کافی نیست؟

گلایه‌های مکرر جامعه مهندسی از جمله «خدمات رفاهی اصلانداریم» نشان‌دهنده شکاف عمیق بین انتظارات و واقعیت موجود است. دلایل متعددی برای این نارضایتی قابل شناسایی است:

۱. ساختار غیرمتمرکز و مدیریت استانی: همان‌طور که اشاره شد، استقلال استان‌ها در مدیریت منابع، منجر به نابرابری در خدمات شده و یک استاندارد ملی برای خدمات رفاهی وجود ندارد.

۲. محدودیت منابع مالی: درآمد سازمان‌های استانی که عمدتاً از محل حق عضویت و عوارض پروژه‌ها تأمین می‌شود، برای پاسخگویی به نیازهای گسترده رفاهی کافی نیست و اولویت با هزینه‌های جاری و وظایف نظارتی سازمان است.

۳. تمرکز بر وظایف نظارتی به جای خدمات رفاهی: قانون تأسیس سازمان بر «انتظام امور حرفه‌ای» مهندسان تأکید دارد و این امر باعث شده تا بخش اعظم توان و بودجه سازمان صرف امور نظارتی، صدور پروانه و آموزش شود و خدمات رفاهی در اولویت‌های بعدی قرار گیرد.

۴. ضعف در اطلاع‌رسانی و به‌روزرسانی: حتی در مواردی که تفاهم‌نامه‌هایی منعقد می‌شود، فرآیند اطلاع‌رسانی به اعضا با کندی مواجه است و بسیاری از مهندسان از وجود این امکانات محدود نیز مطلع نیستند. برای نمونه، در استان گیلان نیز بر لزوم رفع نارضایتی اعضا در این زمینه تأکید شده است.

راهکارها و چشم‌انداز آینده

برای بهبود وضعیت موجود و پاسخگویی به دغدغه‌های جامعه مهندسی، اقدامات زیر ضروری به نظر می‌رسد:

• تمرکززدایی مؤثر و توانمندسازی استان‌ها: واگذاری اختیارات بیشتر به استان‌ها همراه با تأمین منابع مالی کافی، می‌تواند به ارائه خدمات متناسب با نیازهای محلی کمک کند.
• یکپارچه‌سازی و راه‌اندازی سامانه‌های کارآمد: تکمیل و به‌روزرسانی سامانه‌های جامعی مانند IMS که بتواند به عنوان یک پنجره واحد برای ارائه تمامی خدمات از جمله رفاهی عمل کند، ضروری است. راه‌اندازی سامانه‌های استانی مانند آنچه در زنجان انجام شده می‌تواند الگویی برای سایر استان‌ها باشد.
• تغییر نگاه از سازمان نظارتی به سازمان صنفی-خدمات‌رسان: بازنگری در مأموریت‌ها و اولویت‌بندی‌ها و توجه ویژه به بعد رفاهی و معیشتی اعضا، می‌تواند به افزایش رضایت مندی و انسجام صنفی منجر شود.
• شفافیت و اطلاع‌رسانی مستمر: انتشار منظم و به‌روز فهرست تفاهم‌نامه‌ها و خدمات قابل ارائه، همانند کاری که در استان قم انجام شده， می‌تواند به افزایش آگاهی و بهره‌مندی اعضا کمک کند.

نتیجه‌گیری

بررسی وضعیت خدمات رفاهی سازمان نظام مهندسی ساختمان نشان می‌دهد که با وجود تلاش‌های پراکنده در برخی استان‌ها، هنوز راه طولانی تا تحقق یک نظام جامع و یکپارچه رفاهی برای جامعه مهندسی کشور وجود دارد. نارضایتی موجود، ریشه در ساختار غیرمتمرکز، محدودیت منابع، عدم اولویت‌بندی مناسب و ضعف در اطلاع‌رسانی دارد. تحقق چشم‌انداز مطلوب، نیازمند عزم جدی شورای مرکزی و همکاری مؤثر سازمان‌های استانی برای حرکت به سمت یک نهاد صنفی توانمند است که علاوه بر ایفای نقش نظارتی، به نیازهای معیشتی و رفاهی اعضای خود نیز توجه کافی داشته باشد.